Rotoset – Wdrożenie systemu oczyszczania ścieków szkolnych
Jaką oczyszczalnię ścieków dobrano dla szkoły?
W tym przypadku projektant zaproponował biologiczną oczyszczalnię ścieków do 35 RLM (równoważnej liczby mieszkańców) o dobowym przerobie około 7 m³. To oznacza, że układ może bezpiecznie przyjąć 7 000 litrów ścieków na dobę, uwzględniając zarówno uczniów, jak i pracowników szkoły oraz zaplecze kuchenne.
Kluczowy był bilans ścieków. Projektant policzył ilu uczniów korzysta z obiektu, ilu jest pracowników, czy w budynku działa stołówka, czy wyżywienie zapewnia zewnętrzna gastronomia oraz jakie były dotychczasowe ilości ścieków z szamba. Dopiero na tej podstawie można było dobrać odpowiednią przepustowość oczyszczalni i liczbę komór. Jeśli chcesz bardziej szczegółowo zrozumieć ten etap, zobacz materiał Jak dobrać oczyszczalnię do szkoły lub przedszkola.
Zastosowany zbiornik ma około 2,5 m szerokości i nieco ponad 3 m długości, przy masie sięgającej mniej więcej 1 tony. To kompaktowy wymiar jak na instalację do niewielkiej szkoły, ale jednocześnie wystarczający, by podzielić układ na cztery komory i zmieścić w środku złoże tarczowe obracające się w ściekach.
Krok po kroku: montaż oczyszczalni biologicznej w szkole
Montaż rozpoczął się od wypompowania istniejącego szamba przez szambiarkę. Dopiero po opróżnieniu zbiornika można było bezpiecznie pracować w jego sąsiedztwie i wpiąć się w istniejący układ kanalizacji. Następny etap to wykonanie wykopu o odpowiednich wymiarach i głębokości, tak aby zachować wymagane spadki pomiędzy wlotem kanalizacji z budynku a wylotem oczyszczonych ścieków.
Na dnie wykopu wykonano podsypkę z suchego betonu i starannie ją zagęszczono. Ta warstwa jest kluczowa: stabilizuje zbiornik, chroni go przed osiadaniem i pomaga rozłożyć obciążenia od gruntu. Zbiornik opuszczono do wykopu przy użyciu dużej koparki, co było możliwe dzięki temu, że waży on maksymalnie około 1 tony i nie wymagał dodatkowego dźwigu samojezdnego. Pokrywy zabezpieczono włókniną, żeby podczas zasypywania nie uszkodzić ich łyżką koparki.
Poziomy wlotu i wylotu kontrolowano przy pomocy niwelatora laserowego. Urządzenie ustawiono w wyższej części terenu i za pomocą łaty sprawdzano, czy oczyszczalnia znajduje się na właściwej głębokości oraz czy wlot i wylot „łapią się” w projektowanych rzędnych. To prosty, ale bardzo skuteczny sposób na uniknięcie późniejszych problemów z grawitacyjnym spływem ścieków.
Część prac wykonano ręcznie. Fragment trawnika i kostki brukowej przy budynku rozebrano tylko na tyle, aby przeprowadzić rurę zasilającą z kanalizacji oraz kabel zasilający do panelu sterującego, który trafił do pomieszczenia technicznego w szkole. Dzięki temu nie było potrzeby rozkopywania całego terenu ciężkim sprzętem, a po zakończeniu montażu wystarczyło wyrównać ziemię i odtworzyć zieleń.
Jak działa czterokomorowa oczyszczalnia ze złożem tarczowym?
W środku zbiornika znajdują się cztery komory robocze. W pierwszej gromadzą się surowe ścieki z budynku, łącznie z frakcjami stałymi, tłuszczami i resztkami z kuchni. Tu zachodzi głównie sedymentacja (opadanie cięższych cząstek na dno) oraz flotacja (unoszenie lżejszych frakcji do góry). To, co najcięższe, zostaje w pierwszej komorze, tworząc osad wymagający okresowego wywozu.
Przelew do kolejnej komory nie znajduje się przy powierzchni, ale w dolnej części przegrody, co działa jak system naczyń połączonych. Dzięki temu do dalszych stopni oczyszczania trafia głównie woda pozbawiona pływającej warstwy zanieczyszczeń z góry. W drugiej i trzeciej komorze znajduje się złoże tarczowe obracające się powoli w ściekach. Na jego powierzchni rozwija się błona biologiczna, czyli kolonie mikroorganizmów odpowiedzialnych za rozkład związków organicznych.
Złoże obraca się przez 24 godziny na dobę, nie wyłącza się go na noc ani na weekend. Część tarcz jest zanurzona w ściekach, część wynurza się ponad lustro, co zapewnia napowietrzanie i sprawia, że ścieki nie gniją, tylko są aktywnie oczyszczane. Z trzeciej komory ścieki trafiają do czwartej, gdzie następuje końcowe doczyszczanie przed zrzutem do odbiornika.
Po stronie wylotu wykonano studzienkę rewizyjną, w której można pobierać próby oczyszczonych ścieków. W przypadku tej szkoły przewidziano legalny zrzut do pobliskiego cieku wodnego, dlatego możliwość podstawienia słoika i pobrania próbki do badań jest obowiązkowa. Więcej o wymaganiach prawnych opisujemy w tekście Zrzut oczyszczonych ścieków do wód i do ziemi.
Rola pompy recyrkulacyjnej w szkole
W tej realizacji zastosowano także pompę recyrkulacyjną, która okresowo przerzuca ścieki z czwartej komory z powrotem do pierwszej. To szczególnie ważne w szkołach, gdzie zużycie wody mocno się zmienia: w weekendy, ferie czy wakacje dopływ ścieków bywa minimalny. Gdyby oczyszczalnia została zasilona tylko sporadycznie, biologia w środku mogłaby osłabnąć.
Recyrkulacja powoduje, że część już oczyszczonej wody wraca do początku układu i ponownie przepływa przez wszystkie komory. Złoże ma dzięki temu lepsze warunki pracy, a oczyszczalnia zyskuje odporność na przerwy w dopływie ścieków. To rozwiązanie, które często rekomendujemy do obiektów działających w trybie nierównomiernym, takich jak szkoły, pensjonaty czy domy weselne. Szerzej opisujemy je w artykule Rodzaje oczyszczalni biologicznych dla budynków użyteczności publicznej.
Co bierze pod uwagę projektant przy doborze oczyszczalni dla szkoły?
W transkrybowanej realizacji kluczowa była praca projektanta, który na podstawie danych wejściowych dobrał konkretne urządzenie. W praktyce zwykle analizuje się:
liczbę uczniów i pracowników oraz przewidywaną frekwencję,
obecność stołówki, kuchni lub innej gastronomii w obiekcie,
dotychczasowy bilans ścieków (historia wywozów szamba, rachunki),
dostępność odbiornika ścieków oczyszczonych (rów, ciek, studnia chłonna),
warunki gruntowo-wodne i miejsce na działce.
Dopiero po takiej analizie podejmuje się decyzję, czy wybrać oczyszczalnię z osadem czynnym, ze złożem tarczowym, czy hybrydową oraz jaką przepustowość nominalną przyjąć. W przypadku szkoły ze Śląska optymalne okazało się urządzenie na 35 RLM, co daje zapas przy zmieniającej się liczbie uczniów.
Serwis i eksploatacja oczyszczalni w obiekcie publicznym
Oczyszczalnia w szkole pracuje automatycznie, ale wymaga regularnego serwisu. W omawianym modelu napęd złoża tarczowego realizuje silnik o mocy około 0,75 kW, który pracuje w trybie ciągłym. Co roku warto skontrolować jego stan, napięcie łańcucha, działanie smarownicy i łożysk. Zewnętrzne łożyska są skonstruowane tak, aby kompensować niewielkie odchyłki ustawienia wału, więc nie wymagają dodatkowego smarowania poza tym, które przewidział producent.
Kluczowe jest też gospodarowanie osadem. W pierwszej komorze z czasem odkładają się cięższe frakcje, a na górze tworzy się pływająca warstwa tłuszczu i resztek z kuchni. Tę przestrzeń należy wypompować co kilka miesięcy, najczęściej w odstępach 4–5 miesięcy, w zależności od realnego obciążenia oczyszczalni. Często łączy się to z czyszczeniem czwartej komory, w której również może gromadzić się osad.
Podczas wywozu nie czyści się jednak złoża biologicznego ani elementów napędowych. Czyści się głównie ścianki, strefę wlotu, rurę dopływową i miejsca, gdzie nagromadził się brud wnoszony np. na butach serwisantów. Błona biologiczna na tarczach jest potrzebna do prawidłowej pracy układu i nie powinna być usuwana. O zasadach przeglądów piszemy szerzej w materiale Przeglądy i serwis oczyszczalni ścieków.
Dobrze dobrana i poprawnie zamontowana oczyszczalnia biologiczna pozwala szkole przejść z uciążliwego szamba na nowoczesny, tańszy w eksploatacji i bezpieczniejszy dla środowiska system oczyszczania ścieków.
Jeśli planujesz podobną inwestycję dla szkoły lub innego obiektu publicznego, pomogliśmy już w wielu takich realizacjach i chętnie doradzimy przy doborze rozwiązania.